دلایل جامعه‌شناختی اقبال داوطلبان کنکور سراسری به علوم تجربی

مزدک دانشور، انسان‌شناس پزشکی و عضو انجمن جامعه‌شناسی ایران

اگر به تاریخ مدرنیته و تجدد در ایران گریزی بزنیم، می‌بینیم که مهندسان و پزشکان به‌عنوان دو بازوی تجدد در ایران مطرح هستند«. مهندسان» که در ساختن و تولید جامعه مؤثر بودند و «پزشکان» که به‌عنوان تأمین‌کنندگان سلامت جایگاهی رفیع داشتند. دو گروهی که در میان طبقه متوسط جدید جامعه ایران بهترین جایگاه‌ها را داشتند و مهندس و دکتر شدن آرزویی بود که فرهنگ، جامعه و خانواده ایرانی آن را به فرزندانش منتقل و برای رسیدن به آن هدف‌گذاری می‌کرد. با این حال مهندسی در جایگاه خود نماند. با اینکه در سال‌های ۴۳ تا ۵۵ شاهد توسعه صنعتی کشور بودیم و گاه رشد اقتصادی تا ۱۷ درصد در سال بالا می‌رفت و نقش مهندسان در این روند بسیار عمده بود، در ۳۰ ساله اخیر تولید در ایران شکوفایی چندانی نداشته و در همین راستا قدرت چانه‌زنی مهندسان در بازار کار و توان اعمال کنترل بر کار در میان آنها کاهش پیدا کرده است.

این فروکاهش روند تولید، موجب شده نقش‌های مهندسی در ایران از حرمت، جایگاه و کرامت سابق افول کند، ضمن اینکه پست‌های مدیریتی صنعت و تولید و شغل‌های با درآمد بالا هم معمولاً از دسترس مردم عادی خارج شده‌اند و از آنجا که این مشاغل عموماً در ایران رانتی هستند، فرد باید وابسته به یک گروه، خانواده، جایگاه خاص یا دارای ژن خوب باشد تا در آنها مشغول به کار شود و تحصیلات در حوزه مهندسی دیگر به کار نمی‌آید. از این‌رو تنها نقشی که هنوز‌ شان اجتماعی بالایی دارد و در ایران می‌شود با روش‌های نظام‌مند و کنکور به آن دست پیدا کرد و از قضا جزء مشاغل با درآمد بالا محسوب می‌شود و ژن خوب هم چندان در آن دخیل نیست همین پزشکی و البته تخصص‌های آن است که آن هم با تخصیص سهمیه‌های گوناگون در حال دور شدن از دسترس عموم مردم است. به‌همین سبب گرایش جوانان به رشته‌های پزشکی طبیعی استاما باید به کار پزشکی در ایران و خصیصه‌های جدیدی که این کار در سال‌های اخیر پیدا کرده نیز نظری داشت و دلایل اقبال جوانان به این رشته را در پرتوی روندهای جدید درک کرد.

روند کلانی که در حال حاضر با آن روبه‌رو هستیم، کالایی شدن تمام عرصه‌ها است و البته روابط پزشک و بیمار. گرچه بدون شک استثناهایی در این خصوص وجود دارد و هستند پزشکانی که در برابر چنین روندی مقاومت ‌کنند، اما از سر تأسف باید گفت که در اغلب موارد قبح این رابطه کالایی ریخته و پزشک، بیمار را صرفاً منبع درآمد می‌بیند و همین کالایی شدن هرچه بیشتر عرصه‌های زندگی باعث شده تا دانش‌آموزان نه تنها برای ورود به رشته‌های پزشکی شوق داشته باشند که مشتاقند وارد شاخه‌های با درآمد و پرستیژ بالای پزشکی شوند.

با توجه به ساختار وزارت بهداشت ایران، تخصیص منابع به گونه‌ای است که جراحان دست بالا را دارند و منابع مالی بیشتری به آنها اختصاص پیدا می‌کند از این‌رو طبیعی است جوان‌هایی که در این فرهنگ بالید‌ه‌اند نیز به این نتیجه برسند که کسب درآمد بالا از رنج بیمار کار بدی نیست و تجویز جراحی در هنگامی که می‌توان با تغییر رفتار و مراقبت به همان نتیجه و البته از نوع پایدارش رسید، اصلاً اشکالی ندارد.

در حقیقت هرچه کالایی شدن پیش برود، پزشکی نیز بیشتر تابع آن خواهد بود و ارزش‌های آن تغییر ماهوی می‌کند. کالایی شدن روابط در سراسر جهان در حال بدل شدن به روند غالب است. متأسفانه ایران به‌عنوان یکی از معدود کشورهایی که حتی ارگان‌های بدن نیز در آن به فروش می‌رسد بدل به یکی از بازاری‌ترین جوامع بشری شده است و نشان از این دارد که روند کالایی شدن وارد تمام زوایای زندگی‌ از جمله بدن‌مان نیز شده است؛ همان موضوعی که نشان می‌دهد جامعه و پزشکان با هم در حال جلو رفتن هستند و مقاومتی هم در برابر این امر وجود ندارد، به این معنا که کمتر پزشکی تلاش می‌کند فرد را قانع کند از جراحی زیبایی منصرف شود و حتی برعکس زیباتر شدن به کمک جراحی را ترویج و تبلیغ هم می‌کند.

براستی چه باید کرد؟

به داوری من تغییر روندهای کلان جامعه کمک‌کننده خواهند بود؛‌ تغییرات بنیادی در نظام ساختار درمان و بهداشت و مقاومت سازمان‌یافته جامعه پزشکان، روشنفکران، فعالان رسانه‌ای و اجتماعی در برابر روند کالایی شدن عرصه‌های زندگی و البته پزشکی و درمان. وگرنه مادامی‌که تمام روندهای کلان جامعه خصوصی‌سازی، واگذاری، برون‌سپاری و کالایی‌شدن را تشویق کنند، با آموزش تقوا و پرهیزکاری به جوان‌های این مملکت که خیابان‌هایش عرصه جولان پورشه و بنز است و دالان ثروت از مقابل دیدگان‌ جوانانش رد می‌شود کاری را از پیش نخواهیم برد.

زیرا این روندها به جوانان و دانش‌آموزان یاد می‌دهد که موفقیت‌های جمعی بی‌معنا هستند و باید موفقیت‌های فردی را دریابند و سهمشان را از جامعه بگیرند، حتی اگر لباس مقدس پزشکی بر تن کرده باشند!

منبع: ایران آنلاین

 

چاپ