نشست بررسی مسأله سقط جنین در ایران

نشست «مساله سقط جنین در ایران» روز یکشنبه ۲۷ بهمن ماه ۱۳۹۸ در سالن انجمن جامعه شناسی ایران برگزار شد،  این نشست با حضور خانم دکتر شهلا نوری متخصص بیماری های زنان و زایمان، خانم دکتر سیمین کاظمی پزشک و ‌دکترای جامعه شناسی و آقای دکتر پیام روشنفکر استادیار سلامت و رفاه اجتماعی دانشکده علوم بهزیستی برگزار شد.

نخستین سخنران خانم دکتر شهلا نوری در ابتدا از ابعاد پزشکی و بهداشتی این مسئله نکاتی را بیان کردند، این پزشک متخصص گفت:

«سالانه ۲۳۱ میلیون بارداری در جهان داریم که ۵۶ میلیون آن منجربه سقط می شود‌ و‌ از این میزان، ۳۰ میلیون سقط ایمن و مجاز و  حدود ۲۶ میلیون سقط غیر ایمن است، سقط جنین عامل اصلی مرگ و میر مادران در دوران بارداری است و بین ۵ تا ۱۳ درصد از مرگ های مادری در سراسر جهان به دلیل سقط غیر ایمن است،   به ازای هر ۸ مرگ مادری یک دلیل آن سقط جنین غیر ایمن است

عمده دلایل سقط جنین غیر ایمن به فقدان مهارت لازم افراد و عدم تجهیزات بهداشتی، مکان و تجیزات کاملا غیر ایمن و غیر استریل  است.   برخی از زنان نیز متاسفانه خود اقدام به این کار می کنند . این کار به منظور رسیدن به مرحله ناقصی ازسقط جنین است تا فرد بتوانند از تسهیلات قانونی پزشکی استفاده کنند.  تهدید و ترس های قانونی متاسفانه باعث می شود که بسیاری از آن ها به دنبال درمان های دارویی که نجات بخش است نروند.   سازمان بهداشت جهانی سقط ایمن ، بدون هیچ محدودیت اجتماعی قانونی و اقتصادی برای هر زنی را یکی‌از حقوق مهم سلامت میداند.

از ۲۵ میلیون سقط غیر ایمن، ۹۷ درصد آن در کشورهای در حال توسعه است اما امار دقیقی که چه میزان سقط وجود دارد مشخص نیست،  عدم دسترسی به محیط امن،  روش های غیر ایمن سقط جنین یا از طریق خوراکی یا وریدی هست و یا  استفاده از وسایل آسیب زننده به رحم است که  از طریق تروما بر ضربه هایی روی شکم و لگن انجام  می شود، صورت می گیرد،  حدود ۵ هزار نفر از افراد به دلیل عوارض سقط جنین در بیمارستان بستری می شوند که بار اقتصادی زیادی را بر دوش جامعه می گذارد،  حداقل ۴۷ هزار مرگ سالیانه به دلیل سقط غیر ایمن داریم که این میزان در کشورهای مختلف متفاوت است، این مرگ و‌میرها بیشتر به دلیل خونریزی ها اتفاق می افتد، چون سقط ناقص است یا آسیب به ارگان های داخل شکم وارد شده یا عفونت بقایای جنین در بدن مادر است، به همین منظور باید از بارداری های ناخواسته جلوگیری کنیم.

سازمان بهداشت جهانی بر این است که تمامی امکانات در دسترس همه زنان قرار گیرد، و دارو ها و امکانات بالا و به دنبال هر سقط مشاوره خانواده داشته باشند.  آموزش در زمینه روش های پیشگیری از بارداری نیز اهداف مهمی است.

در بسیاری از کشورها تجربه پیشگیری های بهداشتی و‌سرمایه گذاری برای آموزش افراد ، میزان بالای سقط جنین را پایین می آورند

سخنران دو‌م نشست، دکتر سیمین کاظمی بود که به ابعاد اجتماعی سقط جنین پرداخت. خلاصه ای از سخنان وی در ادامه آمده است:  

سقط جنین در ایران علاوه بر اینکه یک مساله بهداشتی است، یک مسأله اجتماعی و به ویژه یک مسأله اجتماعی در حوزه سلامت است. وقتی آمار ایران را با آمار جهانی مقایسه می کنیم در می یابیم که میزان سقط جنین عمدی در ایران بیشتر از میانگین جهانی نیست ولی نسبت به سالهای گذشته در حال افزایش است که از این جهت قابل توجه است. در جهان 38 درصد بارداری ها ناخواسته  اند. در آمریکا حدود نصف بارداری ها ناخواسته اند که نیمی از آنها سقط می شوند و در ایران بر اساس مطالعات انجام شده مختلف، میزان بارداری های ناخواسته بین 25 تا 40 درصد است که حدود 7 تا 9 درصد با سقط جنین عمدی ختم می شوند.

شایعترین علت سقط جنین، بارداری ناخواسته است که یا به علت فقدان دسترسی به وسایل پیشگیری از بارداری است  یا به علت فقدان آگاهی و استفاده نادرست از این وسایل. بر اساس پژوهش های مختلف، علل بارداری های ناخواسته عبارتند از مشکلات اقتصادی-اجتماعی، تعداد بارداری، سن مادر، جنسیت جنین، فاصله کم بین فرزندان، همزمانی با فعالیت ها و مشارکت اجتماعی زنان و مناسب نبودن زمان بارداری و ... . باید توجه داشت که ناخواسته بودن حاملگی فقط مبنی بر نظر یا خواست زنان نیست. حدااقل دو مطالعه نشان داده اند که در 70 درصد موارد، حاملگی هم از نظر مادر و هم  از نظر پدر ناخواسته بوده است.

در ایران برنامه ریزی بهداشتی  برای سقط جنین، غیر از موارد اندیکاسیون های پزشکی (مثل معلولیت جنین یا خطر جانی برای مادر)، وجود ندارد. سقط جنین عمدتاً یک مسأله فردی قلمداد می شود  و زنان به فراخور میزان آگاهی و درآمدشان به بارداری ناخواسته پایان می دهند. به نظر می رسد که دسترسی به سقط جنین با روش های کم خطر، امتیازی است که در اختیار زنانی است که از آگاهی بیشتر و ثروت بیشتری برخوردارند، و از این رو نابرابری طبقاتی در میزان دسترسی به سقط جنین امن تعیین کننده است. در واقع سقط جنین غیرقانونی بیشتر به زنان کم درآمد و با آگاهی کمتر، آسیب می زند که یا خودشان اقدام به سقط می کنند یا به افراد غیر ماهر و سودجود متوسل می شوند. عموماً روش هایی که این دسته از زنان استفاده می کنند خطرناک و آسیب زننده است و سلامت آن ها را به خطر می اندازد. واقعیت این است که کسانی که به لحاظ طبقاتی و آگاهی در سطوح بالاتر هستند، مشکل کمتری در مورد سقط جنین دارند.

گذشته از آزادی یا ممنوعیت سقط جنین دیدگاههای عمومی در جامعه در مورد سقط جنین متفاوت است. در یک مطالعه که در آمریکا انجام شده، عموم مردم به طور گسترده از سقط جنین در بعضی شرایط خاص حمایت می کنند. در حالی که در شرایط دیگر این حمایت کمتر می شود. شرایطی که عموماً سقط جنین مورد حمایت است شامل حاملگی ناشی از تجاوز جنسی، زنای محارم یا وقتی است که جنین نقص جدی داشته باشد. شرایطی که توافق کمتر است جایی است که زن بخواهد برای سایر دلایل سقط کند. افراد غیرمذهبی چهار بار بیشتر از افراد خیلی مذهبی، افراد دانشگاه رفته بیشتر از افراد با تحصیلات پایین تر، لیبرال ها دو برابر بیشتر از محافظه کارها و کاتولولیک ها و پروتستان ها کمتر از یهودی ها و بی دین ها و زنان به میزان جزیی کمتر از مردان از سقط جنین قانونی به هر دلیل حمایت می کنند.

بعد از شکل گیری جنبش های فمینیستی، رفع ممنوعیت سقط جنین به عنوان یک مطالبه و خواسته زنان مطرح شده است.  حق کنترل بر بدن از حقوق مطالبه شده زنان در طی موج دوم فمینیسم بود. در واقع در موج دوم فمینیسم تفکر و کنش فمینیستی متوجه کنترل یافتن زنان بر بدن شان و کاستن از سنگینی بار تولید مثل با توسل به جلوگیری از بارداری ناخواسته و سقط جنین بود. فمینیست ها معتقدند که حق پایان دادن به بارداری یا سقط جنین امری شخصی و مربوط به زن است و نه دولت. آنها قوانین تبعیض آمیز جنسیتی را شکل رسمی سلطه و قدرت بر بدن زنان می دانند. علاوه بر این معتقدند ممنوعیت سقط جنین ناشی از نادیده گرفتن حقوق انسانی زنان در قانون گذاری یا فقدان پشتیبانی از حقوق برابر زن و مرد در سیاست گذاری ها و برنامه ریزی های دولتی است. محصول مبارزات فمینیست ها، رفع ممنوعیت از سقط جنین در کشورهای مختلف بود.

 هیچ کس (چه موافق و چه مخالف) از وقوع سقط جنین خوشحال نمی شود، اما این واقعیت قابل انکار نیست که سقط جنین چه قانونی باشد و چه غیر قانونی، اتفاق می افتد و اجتناب ناپذیر است. نگاهی به تجربیات گذشته نشان می دهد که غیرقانونی کردن سقط جنین نتوانسته میزان آن را کاهش دهد. نتیجه غیرقانونی بودن پایان دادن به بارداری، سوق دادن و اجبار زنان (بخصوص زنان فقیر) به استفاده از روش های غیربهداشتی، ناامن و خطرناک سقط جنین بوده است.

راهکارهای جهانی برای کاهش سقط جنین وتبعاتش شامل موارد زیر است: 1- تعداد بارداری ناخواسته بافراهم کردن روشهای پیشگیری ازبارداری وآموزش استفاده ازاین روش ها کاهش یابد.  2-شرایطی ایجاد شودکه زنان به جای روش های زیرزمینی وخطرناک از روش های ایمن و بهداشتی سقط جنین استفاده کنند.  3- باتوجه به واقعیات اجتماعی، قوانین مربوط به سقط جنین بازنگری شوند.

 دکتر پیام روشنفکر نیز به عنوان سخنران سوم نکاتی را بیان کردند، ایشان به ابعاد حقوقی سقط جنین اشاره کردند و گفتند:  چیزی که بسیار مهم است حقوقی است که با نگاه چند جانبه باید به آن پرداخت : زن و بارداری ، قوانین حمایت از کودک و جنین در مقابل والدین و دیگران و موضوع معلولیت.  در شرایط معلولیت حقوق کودکی که سقط می شود و یا در اثر سقط ناقص  می شود، اهمیت می یابد.  مسئله سقط جنین را نمی توان بدون پرداختن به جنبه های اجتماعی آن مطالعه کرد. 

بیشتر کشورها بر اصل نجات جان زن و مادر به عنوان  اولین و مهمترین کار توافق دارند اما رویکرد های اجتماعی به سقط متفاوت است.   چند امکان دیگر در کشورهای مختلف برای مواجه با سقط وجود دارد و متفاوت است. برای مثال تنها 120 کشور بر مسئله به خطر افتادن  حقوق سلامتی جدی کودک و مادر و  مشکلات روانی مادر و کودک به عنوان دلیل سقط توافق دارند. سقط با دلیل تجاوزبه زن  که فقط 83 کشور توافق دارند.  در مورد  عوارض ناشی از تصادفات  و خودکشی و حتی آسیب از جانب دیگران که تعداد کمتری از  کشور بر سقط توافق دارند.   برخی از کشور ها نیز به دلایل اقتصادی و اجتماعی موجه نیز اجازه سقط می دهند.

سقط مبتنی بر درخواست زن و اراده نیز تنها ۵۲ کشور  توافق دارند.   بنابراین این موضوع بسیار اجتماعی – فرهنگی و برساخته شده است.

 دکتر روشنفکر در ادامه گزارش کوتاهی از پژوهش خود درباره زنان که کار جنسی می کنند ارائه کردند:

میزان شیوع سقط جنین در طول 7 سال تا سال 2017 از 35 درصد به 40 درصد در میان زنانی که کار جنسی می کنند افزایش یافته است. یکی از عواملی که این نرخ افزایش سقط جنین نشان می دهد، تغییر در ترکیب جمعیتی آن ها است که علاوه بر کار جنسی با هدف اقتصادی اشکال دیگری نیز در این سال ها ایجاد شده است.  

از نتایج این پژوهش این بود که  با افزایش سن افراد سقط جنین بیشتر شده ، افرادی که بالای ۵ سال کار انجام دادند  سقط جنین بیشتری را تجربه کردند. چون تجربه آن ها بیشتر است.  همچنین میزان سقط جنین با تحصیلات هم رابطه دارد ،در افراد با  تحصیلات پایین ۵۷ درصد تجربه سقط وجود داشت و  افراد با تحصیلات دانشگاهی این میزان کمتر است.  چون مطلب مهم این هست که رابطه ای بین کنترل کار جنسی و استفاده از وسایل بهداشتی پیشگیری وجود دارد که تحصیلات خیلی مهم است چون کنترل می کنند.

مواردی که ریسک را افزایش می دهد نیز مهم است مثل مصرف دخانیات یا الکل ، همچنین دسترسی به مشاور خانواده و امکانات بهداشتی نیز میزان سقط را کاهش داده است.  بنابر این دیدن این موضوع در گروه های خاص هم مهم است که معمولا مورد توجه قرار نمیگیرد و روش های سقط غیر ایمن  در میان این قشر متاسفانه استفاده می شود.

برچسب ها: نابرابری‌های سلامت, جامعه‌شناسی بدن, جرم, مجازات, جنسیت, سقط جنین

چاپ